Balarilang Tagalog-Bahagi 5: mga Pang-uri (adjectives) at mga Panlaping Makauri

Ang isang importanteng bahagi ng pagsasalita ay ang mga pang-uri.

Ang mga pang-uri ay nagbibigay ng impormasyon tungkol sa isang pangngalan.

Gaya ng binanggit ko sa post tungkol sa mga pangngalan, ang isang pangngalan ay ang isang salitang tumutukoy sa:

  • Isang persona ex presidente
  • Isang lugar ex kusina
  • Isang ideya o konsepto ex katalinuhan
  • Isang hayop ex aso
  • Isang bagay ex mesa

Ang mga pang-uri ay nagbibigay ng impormasyon tungkol sa isang pangngalan. Halimbawa ang isang mesa ay may iba’t ibang katangian: may mga mesa na maganda, may mesa na pangit. Sa katulad na paraan may mga tao na pangit, maganda, matalino, bobo etc.

Para bumuo ng isang pang-uri kadalasang ginagamit ang isang panlaping makauri. Mayroon din maraming pang-uri na hindi nangangailangan ng panlapi gaya ng bobo, pangit at marami pa.

Ang iba naman ay nangangailangan ng panlapi tulad halimbawa ang pang-uring mabuti

MGA PANLAPING MAKA-URI

1 ma– pagkakaroon ng katangian na nasa salitang-ugat
Halimbawa: maganda=pagkakaroon ng ganda

2. maka- nagbibigay ng ideya ng pagkiling o pagkahilig sa bagay na nasa salitang-ugat
Halimbawa: makalaman=may hilig para sa mga pagnanasa ng laman

3. maka- nagbibigay ng ideya ng isa na may kakayahang gawin ang nasa salitang-ugat
Halimbawa: makadurug-puso=may kakayahang durugin ang puso

4. mala- nagbibigay ng ideya ng pagiging gaya ng kung ano ang itinatawid ng salitang-ugat
Halimbawa: malasibuyas=gaya ng sibuyas

5. mapag- tumutukoy sa isang ugali
Halimbawa: mapagbiro=may ugali na magbiro

6. mapang~ mapan~ mapam~ isa na regular na gumagawa ng tinutukoy ng salitang-ugat
Halimbawa: mapang-away= isa na regular na nagsasangkot ng sarili sa awayan

7. pala- isa na laging gumagawa ng tinutukoy ng salitang-ugat
Halimbawa: palaisip=lagi nag-iisip, sobra nag-iisip

8. pang-~ pan-~ pam– tumutukoy sa instrumental na paggamit
Halimbawa: pampatibay=upang patibayin

Ang mga salita na nagsisimula sa pam- ay pwede kapwa ituring pangngalan o pang-uri. Sa halimbawang nasa itaas, kung sinasabi ko “pampatibay na salita” ang pampatibay ay isang pang-uri dahil nagbibigay ng impormasyon tungkol sa pangngalang “salita”. Kung sasabihin ko “kailangan ko ang isang pampatibay” sa pagkakataong ito ang salitang pampatibay ay ang isang pangngalan.

9.-an~ han pagkakaroon ng katangian na nasa salitang-ugat nang higit sa karaniwang dami, laki o tindi
Halimbawa: duguan=mahilig sa dugo ex duguan ang pag-iisip, marahas na tao

10. in- tulad sa tinutukoy ng salitang-ugat
Halimbawa: sinampalok=tulad ng sampalok

11. in/-hin katangian ng isa na madaling nagkakaroon ng tinutukoy ng salitang-ugat
Halimbawa: lagnatin=isa na madaling nilalagnat

12. ma- -in/-hin isa na nagtataglay sa malaking antas ng katangian na nasa salitang-ugat
Halimbawa: maawain=may maraming awa

Mag-ingat sa Paggamit ng mga Pangtayo o Pronombre sa Pag-aasawa!

Matagal na maliwanag sa akin na ang lihim ng tagumpay sa isang romantikong relasyon ay ang pagbibigay.

Subalit medyo bago sa akin ang ideya na ang mga pangtayo sa ngalan o personal na pronombre (ako, ikaw etc.) at ang mga pangtayo sa pag-aari o posesivo (ko, akin etc.) na ginagamit natin sa komunikasyon sa ating kabiyak ay nagsisiwalat ng kung nasaan ang pokus natin sa relasyon.

Kung mas madalas ginagamit ko, bilang halimbawa, ang mga pantayong ako o ko kaysa sa ikaw o mo, ibig nitong sabihin na nakapokus ako sa akin at sa mga pangangailangang ko.

Kaya, kung lagi sinasabi ko:

Mahal kita

Gusto kita

Kailangan kita

ibig sabihin na ang pokus ko ay kung ano ang gusto ko at ang kailangan ko.

Bweno, ito ay ang isang bagay na, kung tutuusin, medyo lohikal at maliwanag, pero ngayon lang seryosong pinag-iisipan ko ito.

Ibig sabihin na mula sa araw na ito mag-iingat ako sa paggamit ng mga pronombre!